Tijdperk I: de Länderbahnen (1835–1920)

Tijdperk I omvat de tijd van de eerste Duitse spoorlijn in 1835 tot de oprichting van de Deutsche Reichsbahn in 1920. Het is de kleurrijkste periode uit de spoorweggeschiedenis: elke Duitse deelstaat – Pruisen, Beieren, Saksen, Württemberg, Baden en andere – exploiteerde een eigen spoorweg met eigen locomotieven, kleuren, wapens en nummers.

De perioden van tijdperk I

PeriodeJarenKenmerkend voor deze tijd
Ia1835–1875De eerste lijnen ontstaan, meestal aangelegd door particuliere maatschappijen. De locomotieven zijn klein en vaak uit Engeland ingevoerd; de wagens hebben twee of drie assen en open balkons.
Ib1875–1895De deelstaten kopen de particuliere spoorwegen op en bouwen eigen staatsspoorwegen. Eigen locomotieffabrieken leveren sterkere machines, en de lijnen worden tot netten verbonden.
Ic1895–1910Sneltreinen met draaistelrijtuigen, doorgangsrijtuigen met harmonicabalgen, de eerste stoomlocomotieven met oververhitter. De Pruisische staatsspoorweg wordt een van de grootste ondernemingen ter wereld.
Id1910–1920Hoogtepunt van de Länderbahn-stoomlocomotief, bijvoorbeeld met de Beierse S 3/6 en de Pruisische P 8. In de Eerste Wereldoorlog worden locomotieven over de grenzen van de deelstaten heen ingezet; daarna gaan er veel als herstelbetaling naar het buitenland.

Typisch aan het model: naam of afkorting van de Länderbahn op het voertuig, nummers of namen in plaats van series, veel messing en kleurrijke rijtuigen (groen, bruin, geel, afhankelijk van de klasse). Pruisische locomotieven zijn meestal donkergroen met zwarte delen en een rood onderstel.

Bekende locomotieven en treinen uit tijdperk I

  • „Adler” (1835): de eerste locomotief van de Ludwigsbahn Neurenberg–Fürth, geleverd uit Engeland. Märklin had hem al in 1936 als model in spoor 0 in de catalogus – Märklin AR12930 in het archief.
  • Beierse S 3/6 (vanaf 1908): elegante sneltreinlocomotief met grote wielen, de „Hochhaxige” (de hoogbenige) – Märklin 39436 in het archief.
  • Pruisische P 8 (vanaf 1906): met zo’n 3.800 exemplaren een van de meest gebouwde reizigerstreinlocomotieven; bij de DB reed ze nog tot 1974.
  • Pruisische T 18 (vanaf 1912): tenderlocomotief voor voorstadstreinen, later DR-serie 78 – Märklin 3109 in het archief.
  • Württembergse T 5 (vanaf 1910): tenderlocomotief voor zijlijnen – Märklin 3312 in het archief.
  • Beierse „Glaskasten” (vanaf 1905): kleine lokaalspoorlocomotief met beglaasde cabine („glazen kast”) – Märklin 36861 in het archief.
„Adler” uit 1835 als model in spoor 0, catalogus 1936
Märklin AR 12930: „Adler” uit 1835 als model in spoor 0, catalogus 1936
Beierse S 3/6 „Hochhaxige”, H0, nieuwheden 2019
Märklin 39436: Beierse S 3/6 „Hochhaxige”, H0, nieuwheden 2019
Pruisische T 18 van de K.P.E.V., H0, nieuwheden 1989
Märklin 3109: Pruisische T 18 van de K.P.E.V., H0, nieuwheden 1989
Württembergse T 5, H0, nieuwheden 1984
Märklin 3312: Württembergse T 5, H0, nieuwheden 1984

De Duitse Länderbahnen en hun afkortingen

Embleem: Herzoglich Braunschweigische Staatseisenbahn / Braunschweigische Eisenbahn-Gesellschaft (B.E.G)

B.E.G

Herzoglich Braunschweigische Staatseisenbahn/

Braunschweigische Eisenbahn-Gesellschaft

1838 tot 1868,

1869 verkocht aan Pruisen


Embleem: Königlich Preußische Staatseisenbahnen (K.P.E.V.)

K.P.E.V.

Königlich Preußische Staatseisenbahnen

1871 tot 1920


Embleem: Königlich Preußische und Großherzoglich Hessische Eisenbahnbetriebs- und Finanzgemeinschaft (K.P. u. G.H. StE)

K.P. u. G.H. StE

Königlich Preußische und Großherzoglich Hessische Eisenbahnbetriebs- und Finanzgemeinschaft

1897 tot 1920


Embleem: Reichseisenbahnen Elsass-Lothringen (Elsaß)

Elsaß

Reichseisenbahnen Elsass-Lothringen

1871 tot 1920


Embleem: Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen (BadStB)

BadStB

Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen

1872 tot 1920


Embleem: Königlich Bayerische Staatseisenbahnen (K.Bay.Sts.B.)

K.Bay.Sts.B.

Königlich Bayerische Staatseisenbahnen

1844 tot 1920


Embleem: Großherzoglich Oldenburgische Eisenbahn (G.O.E.)

G.O.E.

Großherzoglich Oldenburgische Eisenbahn

1867 tot 1920


Embleem: Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen (K.W.St.E.)

K.W.St.E.

Königlich Württembergische Staats-Eisenbahnen

1843 tot 1920


Embleem: Königlich Sächsische Staatseisenbahnen (K.Sächs.Sts.E.B.)

K.Sächs.Sts.E.B.

Königlich Sächsische Staatseisenbahnen

1869 tot 1918

(Sächs.Sts.E.B. tot 1920)


Embleem: Großherzoglich Mecklenburgische Friedrich-Franz-Eisenbahn (M.F.F.E)

M.F.F.E

Großherzoglich Mecklenburgische Friedrich-Franz-Eisenbahn

1875 tot 1920


Embleem: Pfälzische Eisenbahn, ook Pfalzbahn genoemd (PfalzB)

PfalzB

Pfälzische Eisenbahn, ook Pfalzbahn genoemd

1844 tot 1908 (in 1909 opgenomen in de Beierse staatsspoorweg)

Scroll naar boven