Kleine Märklin-decodergids

Besturing door de jaren heen

1. vanaf 1935Analoog

   Analoog bedrijf met mechanische omschakelaar

   Märklin H0 rijdt sinds het begin van spoor 00 in 1935 op wisselstroom via de middenrail. De transformator verandert de spanning op de rails en daarmee de snelheid. Om de rijrichting te wisselen, geeft de transformator een korte overspanningsimpuls. In de locomotief trekt daarop een kleine elektromagneet aan en schakelt via een schakelwals de andere helft van de veldspoel in: de motor draait de andere kant op. Een terugstelveer zorgt ervoor dat de omschakelaar bij normale rijspanning niet reageert. Typisch is de hoorbare klik. Heel vroege en eenvoudige modellen hadden in plaats van omschakeling op afstand alleen een handschakelaar op de locomotief.

   Tot begin jaren 1980 reden alle Märklin-wisselstroomlocomotieven zo. Een locomotief uit die tijd is daarom altijd „Analoog”, ook als de catalogus het niet uitdrukkelijk vermeldt.

   wisselstroommiddenrailomschakelimpulsveldspoel wordt omgeschakeldgeen adres
2. vanaf 1982Analoog elektronisch

   Elektronische rijrichtingsomschakeling

   Begin jaren 1980 verving Märklin bij de eerste modellen het relais door elektronica die de omschakelimpuls herkent en de rijrichting contactloos omschakelt. In de catalogus 1983 staat dat bijvoorbeeld bij de serie 103 (3357), bij Märklin 1 (spoor 1) al in 1982 bij de tenderlocomotief 5700. Er wordt nog steeds gewoon met de transformator gereden; een adres is er niet.

   Tot dezelfde familie behoort de vijfsterrenaandrijving vanaf de catalogus 1988/89 (nummers 35xx): analoge locomotieven met een vijfpolige motor en regelelektronica, deels met instelbare optrek- en afremvertraging en maximumsnelheid (zie Motoren).

   transformatorbedrijfcontactloze omschakelinggeen adres
3. 1985Märklin Digital

   Märklin Digital met decoder c 80

   Op 13 september 1984 presenteerde Märklin zijn digitale systeem (Motorola-formaat); in 1985 kwam het meertreinenbedrijf in de winkels. Elke locomotief krijgt een decoder met een eigen adres; via de centrale kunnen tot 80 locomotieven afzonderlijk worden bestuurd, later met de Control Unit 6021. Het adres wordt op de decoder met kleine codeerschakelaars ingesteld. De decoder c 80 (6080) is gebouwd voor de Märklin-allstroommotor met veldspoel, heeft één schakelbare locomotieffunctie („function”, meestal de verlichting), maar nog geen lastregeling. Voor locomotieven met een gelijkstroommotor (permanente magneet, bijv. HAMO) was er de c 81 (6081). Rond 1989 herkent u de digitale locomotieven in de catalogus aan de nummers 36xx.

   

   

   Motorola-formaat80 adressencodeerschakelaars1 functievoor allstroommotor
4. 1991Digitaal HLA

   Digitaal met geregelde hoogvermogensmotor (c 90)

   Met de digitale aandrijfset 6090 kwam er een vijfpolige motor met permanente magneet in de locomotief, aangestuurd door een decoder met lastregeling: de locomotief houdt haar snelheid bergop en bergaf vast, en optrek- en afremvertraging en maximumsnelheid zijn instelbaar. In de nieuwheden 1992 worden al meerdere locomotieven af fabriek met deze aandrijving aangeboden. Vanaf 1993 schakelden de decoders in het uitgebreide Motorola-formaat ook de functies f1 tot f4, bijvoorbeeld voor een Telex-koppeling of rookgenerator. Eind 1998 volgden als opvolgers de aandrijfset 60901 en de hoogvermogenselektronica 60902.

   

   

   5-polige motorpermanente magneetlastregelingf1–f4 (vanaf 1993)
5. 1992Delta

   Delta: het vereenvoudigde meertreinensysteem

   Delta was de voordelige instap in het meertreinenbedrijf; de eerste locomotieven met af fabriek ingebouwde Delta-module staan in de nieuwheden 1992. De Delta-module (6603; 66031 met extra functie) werkt als een eenvoudige digitale decoder, maar kent maar weinig adressen en heeft geen lastregeling. Hij is gebouwd voor de standaard Märklin-motoren met veldspoel (schijf- of trommelcollector). Met de Delta Control 6604 rijden vier locomotieven plus één locomotief zonder decoder; met het Delta Station 6607 en tot vier Delta Mobil 6608-handregelaars vier locomotieven tegelijk. Delta-locomotieven rijden ook op Märklin Digital en op een gewone transformator.

   

   

   4 adressenzonder lastregelingvoor allstroommotorcompatibel met Digital
6. 1997fx

   fx-decoders

   De fx-decoders zijn de volgende generatie Motorola-decoders. Naast de locomotieffunctie kunnen de extra functies f1 tot f4 worden geschakeld, bijvoorbeeld een Telex-koppeling, rook of binnenverlichting. De locomotief wordt nog steeds via een vast ingesteld adres aangesproken en rijdt op alle Märklin Digital-centrales. In de catalogus 1999/2000 herkent u ze aan het fx-teken.

   Motorola-formaatf1–f4vast adres
7. 1999Digitaal C-Sinus

   Digitaal met C-Sinus-motor

   De borstelloze C-Sinus-motor kwam in 1999 met de ICE-S (39710, catalogus 1999/2000) in serie. Hij heeft altijd zijn eigen besturingselektronica nodig en is daarom alleen met decoder verkrijgbaar (zie Motoren). Latere C-Sinus-locomotieven hebben mfx-decoders; in de database staat dan „mfx” bij Decoder en „C-Sinus-motor” bij Aandrijving.

   borstelloosalleen met decoder
8. 2004mfx

   mfx: de locomotief meldt zich zelf aan

   In 2004 presenteerde Märklin onder de naam „Märklin Systems” een nieuwe generatie apparaten: Central Station, Mobile Station en daarbij het mfx-formaat. Het grote verschil: niemand hoeft nog een adres in te stellen. Komt een mfx-locomotief op de rails, dan herkent de centrale haar vanzelf en neemt naam, afbeelding en functietoetsen over. Dubbel toegewezen adressen bestaan daardoor niet meer, en de beperking tot 80 locomotieven vervalt. De decoders schakelen veel meer functies, rijden ook op een transformator en zijn op oudere digitale banen via een Motorola-adres nog bruikbaar. Veel nieuwere mfx-decoders beheersen bovendien DCC.

   

   automatische aanmeldingterugmeldingveel functiesachterwaarts compatibel
9. 2013mfx+

   mfx+: de spelwereld

   mfx+ bestaat sinds 2013. De locomotief brengt daarbij een kleine bedrijfssimulatie mee: op het scherm van het Central Station ziet u een cabine, en tijdens de rit nemen voorraden zoals kolen, water, diesel of zand af, die u weer moet aanvullen. Dat werkt met het Central Station 60213 of 60215 (actuele software) en met het Central Station 3. Op elke andere centrale gedraagt een mfx+-locomotief zich als een gewone mfx-locomotief.

   

   voorradencabineCentral Station

Delta en Digital vergeleken

De drie basisuitrustingen voor het meertreinenbedrijf verschillen als volgt (stand rond 1999/2000):

Motoren door de jaren heen

1. vanaf 1935Allstroommotor

   Het principe: allstroommotor met veldspoel

   De klassieke Märklin-motor is een seriemotor: het magnetisch veld komt niet van een permanente magneet, maar van een veldspoel die in serie met het anker is geschakeld. Daarom loopt hij op wissel- en gelijkstroom („allstroom”). De veldspoel heeft twee helften, één voor elke rijrichting; de omschakelaar verbindt telkens één daarvan met de massa. Het anker is driepolig. Robuust en duurzaam, maar vrij luidruchtig en bij lage snelheid schokkerig. De bekende naoorlogse uitvoeringen zijn de motor met schijfcollector (vanaf 1953) en die met trommelcollector (vanaf 1973).

   Daarnaast waren er vóór de oorlog in spoor 0 en spoor 1 locomotieven met uurwerk (om op te winden), echte-stoomlocomotieven met een kleine stoommachine en 4-volt-zwakstroomlocomotieven met een permanentmagneetmotor; bij die laatste schakelt een poolomkeerschakelaar de rijrichting om.

   

   veldspoel3-polig ankerwissel- en gelijkstroom
2. vanaf 1953Schijfcollector

   Allstroommotor met schijfcollector

   Bij de oudere Märklin-motoren zit de collector als platte schijf aan de voorkant van het anker; de borstels drukken er van voren op. Er is een kleine uitvoering (SFCM, vanaf 1953, bijv. in de serie 89, serie 80 en E 10) en een grote (LFCM, vanaf 1957 met de V 200, later bijv. in de E 44, serie 212, serie 216 en serie 81). Nieuwe modellen kregen vanaf 1973 de trommelcollector; oudere constructies werden met schijfcollector echter nog tot ongeveer 1982 gebouwd. Voor beide maten biedt Märklin ombouwsets naar een vijfpolige motor met permanente magneet aan.

   

   

   platte collectorklein en grootveldspoel
3. vanaf 1966HAMO

   HAMO: gelijkstroom voor het tweerailsspoor

   Voor tweerails-gelijkstroom bood Märklin vanaf 1966 de HAMO-modellen aan (nummers 83xx, meestal gelijkstroomversies van de 30xx-locomotieven). In plaats van de veldspoel heeft de motor een permanente magneet; de rijrichting wisselt door ompolen van de railspanning. Op het Märklin-middenrailspoor rijden deze locomotieven niet.

   

   permanente magneetgelijkstroomtweerailsspoor
4. vanaf 1973Trommelcollector

   Allstroommotor met trommelcollector

   Rond 1973 kwam de trommelcollectormotor (DCM), voor het eerst in de serie 003 (3085). Hier liggen de collectorlamellen rond een trommelvormig verlengstuk van het anker; twee koolborstels lopen er van opzij langs. Het principe met veldspoel en driepolig anker bleef hetzelfde. De trommelcollector heeft de schijfcollector geleidelijk vervangen. De Delta-module en de decoder c 80 zijn voor beide collectoruitvoeringen gebouwd.

   

   2 koolborstels3-polig ankerveldspoel
5. 1988Vijf sterren

   Vijfsterrenaandrijving

   Met de catalogus 1988/89 kwam de vijfsterrenaandrijving: een vijfpolige motor met regelelektronica in analoge locomotieven (nummers 35xx), afhankelijk van het model met instelbare optrek- en afremvertraging en maximumsnelheid. Met de ombouwset 7180 konden oudere locomotieven met trommelcollectormotor in de vakhandel naar deze techniek worden omgebouwd. De digitale versies van deze modellen hadden de nummers 36xx.

   

   5-polige motorregelelektronicaanaloog
6. vanaf 1989Klokanker

   Klokanker- en Faulhaber-motor

   Bij de klokankermotor draait alleen een lichte, ijzerloze wikkeling in klokvorm rond een vaststaande magneet. Hij gebruikt weinig stroom, loopt bijzonder stil en schokvrij en rolt door de geringe massa lang uit. In H0 zat hij eerst in topmodellen, bijvoorbeeld als twee synchroon aangestuurde Faulhaber-motoren in de ICE 3671 (catalogus 1989), later onder meer in de 37550. Bij spoor Z (mini-club) volgde hij de motoren op die eerst driepolig en vanaf 2000 vijfpolig waren, en zit hij tegenwoordig in veel modellen.

   

   ijzerloos ankerstillange uitloop
7. 1991Hoogvermogensmotor

   Vijfpolige hoogvermogensmotor

   De hoogvermogensmotor vervangt de veldspoel door een permanente magneet en het driepolige door een vijfpolig anker. Zo’n gelijkstroommotor kan op wisselstroomrails alleen met elektronica lopen; daarom hoort er altijd een decoder bij. Het vijfpolige anker zorgt voor rustiger lopen bij lage snelheid, meer koppel en een betere acceleratie; samen met de lastregeling rijdt de locomotief stil en zeer gelijkmatig. Precies deze onderdelen (permanente magneet en vijfpolig anker) zitten ook in de Märklin-ombouwsets. In de huidige catalogi heet hij „geregelde hoogvermogensmotor”, vaak met vliegwiel.

   

   

   

   

   permanente magneet5-polig ankeralleen met decoder
8. 1999Sinus

   C-Sinus en Softdrive-Sinus

   De C-Sinus-motor is een borstelloze motor: in plaats van een collector met koolborstels wekt een eigen elektronica een draaiveld op, terwijl sensoren de stand van de rotor doorgeven. Hij loopt al bij het laagste toerental krachtig en gelijkmatig, gebruikt weinig stroom en is nagenoeg slijtvrij. Nadeel: hij remt nauwelijks uit zichzelf, zodat een stroomloze locomotief op een helling kan wegrollen. Het eerste model was in 1999 de ICE-S. Een compactere variant kwam later als Softdrive-Sinus. De motor kan alleen samen met de passende originele elektronica worden gebruikt en vervangen.

   

   borstelloosalleen met elektronicaslijtagearm
9. nuCatalogustermen

   De gegevens in de huidige catalogi

   In nieuwere catalogi komen vooral deze benamingen voor: „geregelde hoogvermogensmotor met vliegwiel” bij grote locomotieven, „speciale motor” of „miniatuurmotor” bij kleine locomotieven en motorwagens, „klokankermotor” bij veel spoor-Z-modellen. In onze database staat bij Aandrijving telkens de benaming uit de catalogus van het betreffende artikel.

Welke motor zit erin?

Wat rijdt waarmee?

Locomotieven zonder decoder horen niet op een digitale baan: daar staat voortdurend volle spanning op de rails, de motor bromt en wordt warm. HAMO-gelijkstroomlocomotieven horen nooit op het Märklin-middenrailspoor.

Gegevens in onze database

Decoder: Analoog

wisselstroom zonder digitale techniek, mechanische omschakelaar (relais) of handschakeling

Decoder: Analoog, elektronische rijrichtingsomschakeling

wisselstroom zonder adres, elektronische omschakeling; daartoe hoort ook de vijfsterrenaandrijving

Decoder: Gelijkstroom analoog

HAMO-tweerails-gelijkstroom en 4-volt-zwakstroom van vóór de oorlog

Decoder: Delta

Delta-module, weinig adressen, geen lastregeling

Decoder: Digitaal

Motorola-decoder (c 80 en opvolgers), vast adres

Decoder: Digitaal met hoogvermogensmotor

Motorola-decoder met lastregeling en vijfpolige hoogvermogensmotor (c 90 / 6090)

Decoder: fx

Motorola-decoder met functies f1–f4

Decoder: Digitaal met C-Sinus-motor

decoder met C-Sinus-besturing (vóór mfx)

Decoder: mfx

meldt zich zelf aan, veel functies

Decoder: mfx+

mfx met spelwereld (voorraden, cabine)

Aandrijving

letterlijk uit de catalogus, bijv. „Geregelde hoogvermogensmotor met vliegwiel”, „Speciale motor”, „Klokankermotor”, „Vijfsterrenaandrijving”

Aandrijving bij oudere locomotieven

„Allstroommotor” voor Märklin-wisselstroomlocomotieven tot begin jaren 1980 en voor Delta-locomotieven, „Gelijkstroommotor” voor HAMO en zwakstroom, „Uurwerk (veermotor)” en „Echte stoom” bij de vooroorlogse treinen

Staat er bij een artikel niets, dan is de uitrusting niet zeker bekend. We vullen dan bewust niets in in plaats van te gokken. Bij startsets en wagens blijft het veld leeg, bij spoor Z (mini-club) eveneens de decoder.