Een model toont niet alleen een bepaalde locomotief, maar ook een bepaalde tijd: met de kleuren, de opschriften, de nummers en de spoorwegmaatschappij die het voorbeeld destijds inzette. Om locomotieven, wagens, gebouwen, auto’s en figuren op een baan bij elkaar te laten passen, delen modelspoorders de spoorweggeschiedenis in tijdperken in – van tijdperk I tot tijdperk VI.
Wie heeft de tijdperken vastgelegd?
De aanzet kwam in 1968 van het tijdschrift MIBA (Miniaturbahnen). Tegenwoordig legt de Europese modelspoorbond MOROP de tijdperken vast in de Normen Europese Modelspoorwegen (NEM): de zes hoofdtijdperken in NEM 800, de nauwkeurigere onderverdelingen per land in eigen bladen – voor Duitsland in NEM 806 D. Grote fabrikanten zoals Märklin houden zich daaraan en vermelden het tijdperk in de catalogus en op de verpakking.
Geldt voor alle spoorwijdten
Het tijdperk hangt af van het voorbeeld, niet van de schaal. Een locomotief uit tijdperk III is in Märklin H0 (spoorwijdte 16,5 mm) net zo goed tijdperk III als in spoor Z (6,5 mm), spoor 1 (45 mm) of als Trix-model voor gelijkstroom. Meer over de schalen: Spoorwijdten, transformatoren en besturingen.
De zes tijdperken in één oogopslag (Duitsland)
| Tijdperk | Periode | Kenmerkend voor deze tijd | Meer hierover |
|---|---|---|---|
| I | 1835–1920 | Länderbahnen: elke deelstaat met eigen locomotieven, kleuren en wapens | Tijdperk I |
| II | 1920–1950 | Deutsche Reichsbahn: eenheidslocomotieven en één gemeenschappelijk nummersysteem | Tijdperk II |
| III | 1949–1970 | Bundesbahn in het westen, Reichsbahn in de DDR; diesel- en elektrische locomotieven vervangen de stoomlocomotief | Tijdperk III |
| IV | 1965–1990 | computernummers, InterCity, oceaanblauw-beige | Tijdperk IV |
| V | 1990–2006 | Deutsche Bahn AG, ICE, verkeersrood | Tijdperk V |
| VI | vanaf 2006/2007 | Vele spoorwegondernemingen, Europese nummers van twaalf cijfers | Tijdperk VI |
In de buurlanden liggen de grenzen soms anders – in Frankrijk begint tijdperk II bijvoorbeeld pas in 1926, in Italië tijdperk VI pas in 2010. Alle landen met hun jaartallen: Spoorwegtijdperken in Europa.
Waarom tijdperken elkaar overlappen
De echte spoorwegen hebben hun materieel nooit op één vaste datum overgeschilderd. Nieuwe nummers en kleuren kwamen geleidelijk, meestal pas bij de volgende grote revisie in de werkplaats. Daarom overlappen sommige tijdperken elkaar: in Duitsland begint tijdperk IV al in 1965, terwijl tijdperk III pas in 1970 eindigt. In zulke overgangsjaren rijden voertuigen met oude en nieuwe opschriften vanzelfsprekend in dezelfde trein.
Elk tijdperk is bovendien in perioden met kleine letters verdeeld, bijvoorbeeld IIIa en IIIb. Die helpen als het heel precies moet – bijvoorbeeld of een locomotief al het DB-embleem draagt of nog het opschrift „Deutsche Bundesbahn”.
Per tijdperk een voorbeeld uit de Märklin-catalogi
Hoe herken ik het tijdperk van mijn model?
Opschrift en nummer
| Tijdperk | Typisch opschrift |
|---|---|
| I | Naam of afkorting van de Länderbahn, bijv. „K.P.E.V.” of „K.Bay.Sts.B.” |
| II | „Deutsche Reichsbahn”, nummers zoals „01 105”; vanaf 1937 met rijksadelaar |
| III | opschrift „Deutsche Bundesbahn” of het DB-embleem; bij de DR „DR”; nummers zoals „V 200 001” of „E 10 001” |
| IV | nummers met controlecijfer zoals „220 001-0” of „103 113-7” |
| V | rood DB-logo in een rechthoek, locomotieven verkeersrood |
| VI | nummer van twaalf cijfers ook op locomotieven, bijv. „91 80 6193 …”, met de afkorting van de eigenaar |
Kleuren
- Tijdperk II: Reichsbahn-rijtuigen flessengroen, sneltreinlocomotieven zwart-rood, elektrische locomotieven grijs of groen
- Tijdperk III: chroomoxidegroene rijtuigen, de 1e klas met een gele streep; elektrische locomotieven blauw of groen, diesellocomotieven oudrood
- Tijdperk IV: oceaanblauw-beige InterCity-locomotieven en -rijtuigen, in het regionale verkeer mintturkoois, vanaf 1987 oriëntrode locomotieven
- Tijdperk V: verkeersrood voor bijna alles, ICE wit met rode streep
- Tijdperk VI: een bonte mengeling van leaselocomotieven, reclamelocomotieven en de kleuren van de vervoerregio’s
Aanduiding door Märklin
Bij nieuwere modellen staat het tijdperk in de catalogus en op de verpakking. In de prijsdatabase is het bij veel artikelen in de artikelgegevens vermeld en kan het bij uitgebreid zoeken als filter worden gekozen.
Veelgestelde vragen
Mag ik tijdperken door elkaar gebruiken?
Op uw eigen baan mag alles. Wie voorbeeldgetrouw wil rijden, blijft bij één tijdperk of één overgangsperiode – bijvoorbeeld een V 200 met groene rijtuigen, maar niet met een ICE ernaast.
Welk tijdperk is het populairst?
Bij veel modelspoorders tijdperk III: stoom-, diesel- en elektrische locomotieven rijden naast elkaar, de kleuren zijn afwisselend, en Märklin heeft er al tientallen jaren bijzonder veel modellen voor in het programma.
Geldt de indeling ook voor Zwitserland of Oostenrijk?
De zes hoofdtijdperken wel, de precieze jaartallen niet altijd. Zwitserland en Oostenrijk laten tijdperk III bijvoorbeeld al in 1945 beginnen. Details: Spoorwegtijdperken in Europa.